ناکامی آمریکا در باز کردن مسیر تنگه هرمز

در کمتر از یک هفته، آمریکا دو بار تلاش کرد طرح موسوم به «پروژه آزادی» برای عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را اجرا کند؛ تلاشی که هر دو بار با واکنش نظامی ایران ناکام ماند. در پی این ناکامی‌ها، دونالد ترامپ بامداد ۱۶ اردیبهشت اعلام کرد که این عملیات به‌طور موقت متوقف شده و دلیل آن را «پیشرفت در مذاکرات با ایران» و درخواست برخی کشورها عنوان کرد؛ ادعایی که همزمان با آن موجی از اخبار درباره احتمال توافق میان تهران و واشنگتن در رسانه‌های غربی منتشر شد.

ماجرا از زمانی آغاز شد که ترامپ شامگاه یکشنبه از آغاز «پروژه آزادی» برای اسکورت کشتی‌های تجاری در خلیج فارس خبر داد. اما این طرح تنها چند ساعت دوام آورد و با واکنش مشترک نیروهای سپاه و ارتش در نیمه‌شب ۱۶ اردیبهشت ناکام ماند. گزارش‌ها حاکی است که درگیری چندساعته موجب آسیب دیدن چند شناور آمریکایی و عقب‌نشینی آنها شد؛ موضوعی که عملاً مانع اجرای طرح واشنگتن برای باز کردن مسیر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز شد.

در همین حال برخی رسانه‌های غربی نیز به پیامدهای این تحولات اشاره کردند. نشریه «فارن افرز» نوشت ایران نشان داده که توان بستن تنگه هرمز را حتی در برابر قدرت نظامی آمریکا دارد. همچنین گزارش‌هایی منتشر شد که برخی کشورهای منطقه از جمله عربستان و کویت همکاری کامل با عملیات آمریکا را نپذیرفته‌اند. همزمان، تحلیلگران از سردرگمی در پیام‌های دولت آمریکا سخن گفتند؛ به‌گونه‌ای که مواضع واشنگتن طی ۲۴ ساعت میان اعلام توقف عملیات و تهدید دوباره ایران در نوسان بوده است.

کارشناسان نظامی معتقدند باز کردن تنگه هرمز از طریق نظامی بسیار دشوار است. «چاس فریمن» دیپلمات پیشین آمریکا نیز تأکید کرده که ایران طی دهه‌ها خود را برای کنترل این گذرگاه راهبردی آماده کرده و راه‌حل نظامی ساده‌ای برای عبور از آن وجود ندارد. از سوی دیگر حتی در صورت ایجاد اسکورت نظامی، ریسک بالای عبور از منطقه باعث شده شرکت‌های بیمه دریایی نیز تمایل چندانی به پوشش کامل این مسیر نداشته باشند.

در چنین شرایطی برخی تحلیلگران از احتمال شکل‌گیری «لحظه سوئز» برای آمریکا سخن می‌گویند؛ مفهومی تاریخی که به افول قدرت یک ابرقدرت اشاره دارد. همان‌گونه که بحران کانال سوئز در دهه ۱۹۵۰ نشانه پایان برتری جهانی بریتانیا بود، اکنون نیز برخی معتقدند تحولات تنگه هرمز می‌تواند نمادی از تغییر موازنه قدرت در منطقه باشد.

مجموع این تحولات نشان می‌دهد تلاش آمریکا برای اعمال فشار در تنگه هرمز نه‌تنها به نتیجه مطلوب نرسیده، بلکه بار دیگر اهمیت راهبردی این گذرگاه و نقش تعیین‌کننده ایران در معادلات آن را برجسته کرده است.