در دنیای سیاست، واژه «رژیم‌چنج» یا تغییر حکومت، همواره بوی باروت، کودتاهای سازمان‌یافته و مداخلات نظامی و امنیتی خارجی را می‌دهد. برای سال‌ها، این اصطلاح ابزاری در دستان قدرت‌های بزرگ بوده است تا با استفاده از فشار اقتصادی، عملیات اطلاعاتی و مداخلات نظامی، نظم مورد نظر خود را بر کشورهای هدف تحمیل کنند.

اما تحولات اخیر، معادلاتی را رقم زده که حتی محاسبات اولیه طراحان این پروژه را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است.

داستان از جایی آغاز شد که مثلثی متشکل از دونالد ترامپ، بنیامین نتانیاهو و دیوید بارنیا، رئیس سابق موساد، رؤیای تغییری سریع و بنیادین در ساختار سیاسی ایران را دنبال می‌کردند. آنان با اتکا به برتری تسلیحاتی، فشارهای حداکثری و محاسبات امنیتی خود، نقشه‌ای را طراحی کردند که قرار بود تهران را به زانو درآورد و زمینه تغییر معادلات سیاسی ایران را فراهم کند.

اما همان‌گونه که دیوید هرست، سردبیر میدل ایست آی، در تحلیل‌های خود درباره جنگ ایران و پیامدهای آن مطرح کرده است، نتیجه این تقابل با انتظارات اولیه واشنگتن و تل‌آویو فاصله پیدا کرد. اکنون پرسش مهم این است که آیا پروژه تغییر حکومت، به‌جای خیابان‌های تهران، به صحنه سیاست داخلی آمریکا منتقل شده است؟

تغییر معادله؛ از تهران تا صندوق‌های رأی آمریکا

آنچه در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا در سوم نوامبر ۲۰۲۶ رخ داد، صرفاً یک جابه‌جایی معمول حزبی نبود. دموکرات‌ها موفق شدند کنترل مجلس نمایندگان و سنا را به دست آورند و جمهوری‌خواهان را از اکثریت هر دو مجلس خارج کنند.

حزبی که با شعارهای سخت‌گیرانه در سیاست خارجی و حمایت گسترده از رژیم صهیونیستی وارد رقابت شده بود، اکنون با پرسش‌های جدی درباره هزینه جنگ، اقتصاد و اولویت‌های سیاست خارجی مواجه است.

بخشی از رأی‌دهندگان آمریکایی دیگر حاضر نیستند هزینه جنگ‌های خارجی را بدون پاسخ روشن درباره اهداف، دستاوردها و پیامدهای آن تحمل کنند. افزایش هزینه‌های انرژی، فشار اقتصادی بر خانوارها و نگرانی از طولانی شدن جنگ، از موضوعات مهم فضای انتخاباتی آمریکا بود.

در واقع، اگر هدف طراحان جنگ تغییر معادلات سیاسی ایران بود، انتخابات اخیر آمریکا نشان داد که جنگ خارجی می‌تواند به عاملی برای تغییر معادلات سیاسی در داخل کشور آغازکننده آن نیز تبدیل شود.

ترامپ؛ از رؤیای پیروزی سریع تا واقعیت هزینه‌های جنگ

«بن کسپیت»، تحلیلگر صهیونیست روزنامه معاریو، در توصیفی انتقادی از وضعیت سیاسی دونالد ترامپ، او را به «اردک لنگ» تشبیه می‌کند؛ اصطلاحی در ادبیات سیاسی آمریکا برای توصیف رئیس‌جمهوری که در دوره پایانی قدرت یا پس از از دست دادن پشتوانه پارلمانی، با محدودیت بیشتری در پیشبرد برنامه‌های خود روبه‌رو می‌شود.

این تعبیر در شرایطی مطرح می‌شود که ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، با کنگره‌ای روبه‌روست که اکثریت آن در اختیار رقیبان سیاسی او قرار گرفته است.

اما این تحولات تنها به شخص ترامپ محدود نمی‌شود. بنیامین نتانیاهو نیز که بخش مهمی از محاسبات سیاسی و نظامی خود را بر حمایت واشنگتن استوار کرده بود، اکنون با پیامدهای گسترده‌تر جنگ و بحث درباره جایگاه اسرائیل در افکار عمومی آمریکا و جهان مواجه است.

بن کسپیت در نقل‌قولی که در متن اولیه به او نسبت داده شده، می‌نویسد:

«بنیامین نتانیاهو موفق شده است تقریباً تا مغز استخوان، برند اسرائیل را نابود کند. مردم جهان به اسرائیلی‌ها مانند جذامی‌ها نگاه می‌کنند.»

این عبارت، هرچند لحنی بسیار تند دارد، بازتاب‌دهنده نوعی انتقاد در فضای رسانه‌ای اسرائیل از پیامدهای بین‌المللی سیاست‌های نتانیاهو است.

جنگ رمضان؛ هزینه‌ای که به خانه آمریکایی‌ها رسید

شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان را نمی‌توان صرفاً به یک عامل نسبت داد؛ اقتصاد، تورم، هزینه زندگی و سیاست‌های داخلی نیز در این نتیجه نقش داشته‌اند. بااین‌حال، جنگ ۴۰ روزه تجاوزکارانه علیه ایران، موسوم به جنگ رمضان، به یکی از موضوعات مهم مناقشه سیاسی آمریکا تبدیل شد.

جنگی که قرار بود با یک پیروزی سریع و کم‌هزینه به پایان برسد، با طولانی شدن تقابل و گسترش پیامدهای منطقه‌ای، هزینه‌های سنگینی را بر اقتصاد و ساختار نظامی آمریکا تحمیل کرد.

آسوشیتدپرس در گزارشی در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶، به استناد برآورد پنتاگون اعلام کرد که هزینه جنگ برای مالیات‌دهندگان آمریکایی تا ۱۶ اکتبر به حدود ۴۷٫۱ میلیارد دلار رسیده است. این رقم شامل هزینه‌های عملیاتی، جایگزینی مهمات و تجهیزات ازدست‌رفته است و خسارات واردشده به پایگاه‌های آمریکا را به‌طور کامل در بر نمی‌گیرد.

این رقم تنها یک عدد در گزارش‌های نظامی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده باری اقتصادی است که در نهایت باید درباره آن به افکار عمومی آمریکا پاسخ داده شود.

در چنین شرایطی، افزایش هزینه‌های انرژی و نگرانی از تداوم درگیری می‌تواند فشار بیشتری بر خانواده‌های آمریکایی وارد کند. حتی احتمال حمله محدود جدید نیز می‌تواند انتظارات بازار انرژی را تغییر دهد و هزینه سوخت را برای مصرف‌کنندگان افزایش دهد.

اعتراف سیاسی جی‌دی ونس؛ جنگ به مسئله‌ای در داخل آمریکا تبدیل شد

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های پیامدهای داخلی جنگ، اظهارات جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای بود.

ونس در چهارم نوامبر ۲۰۲۶، در واکنش به شکست جمهوری‌خواهان، جنگ ایران را از عوامل اصلی این نتیجه دانست و در پیامی اعلام کرد: «دلیل شکست ما، جنگ است.»

او همچنین بر ضرورت پایان دادن به جنگ، توجه به هزینه زندگی و تورم، اولویت دادن به منافع آمریکا و بازنگری در رابطه واشنگتن با اسرائیل تأکید کرد.

این اظهارات از آن جهت اهمیت دارد که انتقاد از هزینه‌های جنگ، دیگر صرفاً به مخالفان دموکرات دولت محدود نمانده و در میان چهره‌های ارشد جمهوری‌خواه نیز به موضوعی علنی تبدیل شده است.

البته ونس علاوه بر جنگ، به مشکلات اقتصادی و سایر عوامل انتخاباتی نیز اشاره کرده است؛ اما همین موضع‌گیری نشان می‌دهد که جنگ ایران به یکی از موضوعات اختلاف‌برانگیز در درون ساختار سیاسی آمریکا تبدیل شده است.

واشنگتن؛ خلأ تصمیم‌گیری یا اختلاف در ساختار قدرت؟

تازه‌ترین نشانه‌های آشفتگی سیاسی آمریکا را می‌توان در اظهاراتی که به سرلشکر رضایی نسبت داده شده، دنبال کرد. وی با اشاره به وضعیت تصمیم‌گیری در آمریکا تصریح کرده است:

«نمی‌دانیم در آمریکا پیام خود را به چه کسی برسانیم!»

این جمله، در صورت تأیید دقیق انتساب و جایگاه گوینده، می‌تواند بیانگر برداشتی از پیچیدگی و اختلاف در ساختار تصمیم‌گیری واشنگتن باشد.

در کنار این موضوع، گزارش‌هایی درباره اختلافات درون دولت ترامپ، تغییرات مدیریتی در بخش‌های نظامی و امنیتی و فشارهای سیاسی برای پاسخگویی درباره عملکرد دولت مطرح شده است.

بااین‌حال، باید میان اختلافات سیاسی و اثبات فروپاشی ساختار قدرت تفاوت قائل شد. تغییر اکثریت کنگره به معنای پایان دولت ترامپ نیست، اما قطعاً دست دموکرات‌ها را برای نظارت، تحقیق و مطالبه پاسخ از دولت بازتر می‌کند.

دموکرات‌ها نیز قصد ندارند تنها به نقد سیاست خارجی دولت بسنده کنند. پرونده‌های مالی، عملکرد وزارت دادگستری و اسناد مرتبط با جفری اپستین از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند در کنگره جدید محل مناقشه و مطالبه‌گری قرار گیرند.

انتشار اسناد و مدارک مورد اختلاف و درخواست برای شفاف‌سازی درباره پرونده‌های حساس، می‌تواند فشار سیاسی بر دولت ترامپ را افزایش دهد؛ هرچند نتیجه چنین تحقیقاتی را نمی‌توان از پیش قطعی دانست.

رژیم‌چنج؛ بازی خطرناکی که می‌تواند به ضرر طراحان تمام شود

رژیم‌چنج، بازی خطرناکی است که پیامدهای آن همیشه در جغرافیای کشور هدف باقی نمی‌ماند.

دونالد ترامپ و متحدانش در رژیم صهیونیستی، با هدف تغییر ساختار سیاسی ایران، وارد جنگی شدند که پیامدهای آن به مرزهای ایران محدود نماند و به اقتصاد، سیاست داخلی و مناسبات حزبی آمریکا نیز کشیده شد.

امروز واشنگتن با واقعیتی مواجه است که در آن هزینه‌های نظامی، اختلافات سیاسی، فشار افکار عمومی و تغییر ترکیب کنگره، همگی در محاسبات آینده دولت نقش دارند.

در چنین شرایطی، پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که آمریکا چه اهدافی را در جنگ دنبال می‌کرد؛ بلکه این است که آیا دولت ترامپ توانسته است میان هزینه‌های جنگ و دستاوردهای مورد انتظار خود تناسب برقرار کند؟

سندرم ویتنام؛ تاریخ دوباره هشدار می‌دهد

اگر بخواهیم این تحولات را در چارچوب تاریخ آمریکا بررسی کنیم، تجربه جنگ ویتنام یکی از مهم‌ترین نمونه‌هایی است که نمی‌توان از کنار آن به‌سادگی عبور کرد.

«رابرت پیپ»، استاد دانشگاه شیکاگو، در اظهارنظری که در متن اولیه به او نسبت داده شده، وضعیت ترامپ در جنگ با ایران را با بحران لیندون جانسون، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، در ویتنام مقایسه کرده است.

این مقایسه از آن جهت اهمیت دارد که جنگ ویتنام نشان داد قدرت نظامی عظیم، به‌تنهایی تضمین‌کننده پیروزی سیاسی نیست.

حضور نظامی آمریکا در ویتنام از اوایل دهه ۱۹۶۰ به‌تدریج افزایش یافت و در سال ۱۹۶۵ با اعزام گسترده نیروهای آمریکایی وارد مرحله تازه‌ای شد. در مقطعی بیش از ۵۰۰ هزار سرباز آمریکایی در ویتنام مستقر بودند.

با وجود این حجم عظیم نیرو و تجهیزات، جنگ نه‌تنها به پیروزی مورد انتظار واشنگتن منجر نشد، بلکه هزینه‌های انسانی، اقتصادی و سیاسی آن به یکی از بحران‌های بزرگ تاریخ معاصر آمریکا تبدیل شد.

اعتراضات گسترده در خیابان‌های آمریکا، مخالفت افکار عمومی و فشارهای سیاسی سرانجام زمینه خروج نیروهای آمریکایی را فراهم کرد.

امروز نیز می‌توان میان برخی پیامدهای سیاسی جنگ ویتنام و وضعیت کنونی آمریکا شباهت‌هایی مشاهده کرد؛ هرچند ماهیت، جغرافیا و توان نظامی طرف‌های درگیر در این دو جنگ یکسان نیست.

تفاوت مهم اینجاست که در جنگ ویتنام، آمریکا با نیروهای چریکی در جنگل‌ها مواجه بود، اما در تقابل با ایران با کشوری روبه‌روست که از ظرفیت‌های دفاعی، جغرافیایی و راهبردی گسترده‌ای برخوردار است و می‌تواند پیامدهای یک درگیری منطقه‌ای را به محاسبات امنیتی و اقتصادی واشنگتن پیوند بزند.

از همین رو، هرگونه ارزیابی درباره آینده جنگ باید این واقعیت را در نظر بگیرد که قدرت نظامی بدون محاسبه دقیق پیامدهای سیاسی و اقتصادی، می‌تواند به هزینه‌ای فراتر از پیش‌بینی اولیه تبدیل شود.

سخن پایانی؛ ایران را نمی‌توان با نقشه‌های کاخ سفید اداره کرد

ترامپ برای خروج از این وضعیت به دنبال راهی است که هزینه‌های سیاسی و نظامی کمتری برای او داشته باشد؛ اما هر حرکت نسنجیده می‌تواند دامنه بحران را گسترش دهد و هزینه‌های بیشتری بر دوش آمریکا و منطقه بگذارد.

آنچه در این تقابل باید مورد توجه قرار گیرد، یک حقیقت راهبردی است: هیچ قدرت خارجی نمی‌تواند صرفاً با اتکا به موشک، بمب، تحریم و عملیات اطلاعاتی، آینده سیاسی یک ملت را مطابق خواست خود تعیین کند.

تجربه تاریخی نشان داده است که جنگ‌ها ممکن است با محاسباتی محدود آغاز شوند، اما پیامدهای آن‌ها می‌تواند از مرزهای میدان نبرد فراتر رود و حتی ساختار سیاسی کشور آغازکننده جنگ را تحت تأثیر قرار دهد.

بااین‌حال، تحولات سیاسی آمریکا نباید موجب غفلت از ضرورت تقویت توان دفاعی، اقتصادی و انسجام داخلی ایران شود. اختلافات حزبی در واشنگتن به‌خودی‌خود به معنای پایان تهدیدهای خارجی نیست.

پیام روشن این مقطع برای ایران، حفظ هوشیاری، تقویت اقتدار ملی، اتکا به توان داخلی و صیانت از وحدت و انسجام کشور است.

رؤیای تغییر حکومت در تهران، اکنون با پرسش‌های جدی درباره آینده سیاسی واشنگتن گره خورده است؛ و این همان درسی است که طراحان جنگ باید از تاریخ بیاموزند: آغاز جنگ شاید در اختیار قدرت‌ها باشد، اما پایان و پیامدهای آن همیشه مطابق نقشه آنان رقم نمی‌خورد.

گچساران‌نیوز | تحلیل، آگاهی و روایت تحولات راهبردی